Houtrot herkent u aan zacht, sponzig hout dat meegeeft als u er met een schroevendraaier in prikt, aan bladderende of opbollende verf en aan donkere verkleuring rond naden en onderdorpels. Begin altijd onderaan het kozijn en bij de hoeknaden: daar blijft water het langst staan. Twijfelt u, prik dan door de verf heen, want gezond hout biedt duidelijk weerstand.
Houtrot is geen slijtage, maar een schimmel. Zodra hout langere tijd vochtig blijft, krijgen schimmels de kans om de houtvezels af te breken. Het hout verliest daardoor zijn samenhang en zijn draagkracht. In kozijnen zien we vooral twee soorten: witrot, waarbij het hout zacht, vezelig en lichter van kleur wordt, en bruinrot, waarbij het hout donker verkleurt, krimpt en in blokjes uiteenvalt. Bruinrot gaat meestal sneller en dieper.
De oorzaak zit bijna altijd bij water dat ergens binnendringt en niet meer weg kan. Een haarscheurtje in de verf, een losgelaten kitnaad langs het glas, een verstopte afwateringsgleuf in de onderdorpel of een naad in een hoekverbinding die openstaat. Het hout achter die verflaag wordt nat, droogt niet meer goed uit en begint te rotten terwijl de buitenkant er nog redelijk uitziet. Dat is precies waarom houtrot vaak laat wordt ontdekt.
Niet elk hout is even gevoelig. Zachtere houtsoorten zoals vuren en grenen zijn kwetsbaarder dan hardere soorten als meranti of eiken. Maar ook hardhout rot, zeker op plekken waar de beschermende laag is weggesleten en het hout dag in dag uit nat wordt. Een kozijn op het zuidwesten krijgt in Nederland de meeste slagregen te verduren en vraagt dus de scherpste controle.
Houtrot kondigt zich meestal eerst aan in de verflaag. De verf is de waterkering van het kozijn; zodra die ergens faalt, volgt het hout. Loop daarom bij uw controle eerst visueel langs alle kozijnen en let op afwijkingen in de verf voordat u gaat voelen en prikken.
Let op: een kozijn kan er van buiten keurig uitzien en van binnen toch grotendeels weg zijn. Vooral bij dikke, recent overgeschilderde lagen verf verbergt de buitenkant wat eronder gebeurt. Dat maakt een fysieke controle belangrijker dan een blik vanaf de stoep.
Voor een betrouwbare controle heeft u weinig nodig: een smalle schroevendraaier of een priem, een doek en goed licht. Werk systematisch, kozijn voor kozijn, zodat u niets overslaat.
Doe deze ronde bij voorkeur in het najaar of vroege voorjaar, na een natte periode. Dan zijn zwakke plekken het duidelijkst zichtbaar en heeft u nog tijd om herstel in te plannen voordat de volgende winter begint.
De vuistregel is simpel: zolang de aantasting oppervlakkig en plaatselijk is, kunt u repareren. Is het hout over een groot oppervlak of over de volle dikte weg, en zit de rot in de verbindingen die het kozijn stijf houden, dan is vervangen verstandiger. Een hersteld kozijn waarvan de constructie niet meer deugt, blijft een probleem geven.
Bij oppervlakkige schade wordt het aangetaste hout volledig weggefreesd tot op gezond materiaal, gedroogd, behandeld met een houtverharder en aangevuld met een tweecomponenten reparatiemiddel. Zit de schade dieper, dan is een houten inzetstuk de betere oplossing: een nieuw stuk hout dat in de oude dorpel of stijl wordt ingelijmd. Dat herstelt de sterkte, iets wat plamuur niet doet.
Bij zware aantasting vervangt u de onderdorpel, een complete stijl of het hele kozijn. Dat lijkt een grote ingreep, maar is vaak doelmatiger dan drie keer achter elkaar repareren. Belangrijk is dat na elk herstel de oorzaak wordt weggenomen: een open naad dichtzetten, de afwatering vrijmaken en het hout opnieuw sluitend afwerken. Zonder nieuwe verflaag is elke reparatie tijdelijk. Hoe u dat onderhoud plant, leest u in ons artikel over hoe vaak u houten kozijnen moet schilderen.
De controle zelf kunt u prima zelf uitvoeren; daar heeft u geen vakman voor nodig. Ook kleine, ondiepe plekken op een goed bereikbaar kozijn op de begane grond zijn met geduld en de juiste producten zelf te herstellen. Belangrijk is dat u het hout eerst volledig droog krijgt en dat u echt al het aangetaste materiaal wegneemt. Laat u een randje zacht hout zitten, dan gaat de schimmel onder uw reparatie gewoon verder.
Het stopt bij constructieve schade, bij kozijnen op hoogte en bij glas dat eruit moet. Zodra de onderdorpel doorzakt, een raam niet meer sluit of de rot in de hoekverbindingen zit, is het werk van een timmerman. Hetzelfde geldt als u niet kunt beoordelen hoever de aantasting reikt: dan loopt u het risico dat u een flink probleem netjes wegplamuurt. Ook bij monumentale of bijzondere profielen is maatwerk nodig, omdat nieuw hout exact in het bestaande profiel moet passen.
Weet u niet zeker hoe ernstig de aantasting is, of wilt u herstel en afwerking in één keer geregeld hebben? Renovion Groep werkt met eigen vakmensen voor timmerwerk en schilderwerk, voor particulieren en bedrijven door heel Nederland, vanuit onze vestiging in Arnhem. Lees meer over onze aanpak op de pagina timmerwerk: wanden, plafonds, kozijnen en plinten, of bekijk hoe wij kozijnen daarna weer dichtzetten bij schilderwerk binnen en buiten. Een offerte is vrijblijvend en 30 dagen geldig, en u krijgt binnen 24 uur reactie op uw aanvraag. Een vrijblijvend adviesgesprek van 30 minuten is ook mogelijk.
Binnen één kozijn breidt de aantasting zich zeker uit zolang het hout vochtig blijft. Naar een ander kozijn springt het niet zomaar over, want de schimmel heeft steeds opnieuw vocht nodig om zich te vestigen. Wel geldt: als één kozijn rot, zijn de andere kozijnen van dezelfde leeftijd en op dezelfde gevel vaak aan hetzelfde onderhoud toe. Controleer ze daarom allemaal in dezelfde ronde.
Nee. Verf over zacht, vochtig hout sluit het vocht juist in en versnelt het proces. Het aangetaste hout moet eerst volledig worden weggenomen tot op gezond materiaal, daarna drogen en pas dan aanvullen en afwerken. Overschilderen zonder herstel verbergt het probleem hooguit een seizoen.
Houtrot is schimmelaantasting door vocht: het hout wordt zacht, vezelig of brokkelig. Houtworm is vraat door kevers en larven, en dat herkent u aan kleine ronde gaatjes met fijn boormeel eronder. Ze vragen een andere aanpak. Bij twijfel helpt het om te kijken of de aangetaste plek nat is: vocht wijst richting rot, droog hout met gaatjes richting houtworm.
Houd de verflaag heel en werk kleine beschadigingen direct bij, want elk scheurtje is een ingang voor water. Vervang uitgedroogde of losgelaten kitnaden, houd de afwaterings- en beluchtingsgleuven in de onderdorpel vrij en zorg dat regenwater van het kozijn af kan lopen. Loop uw kozijnen daarnaast één keer per jaar na, zodat u schade vindt als die nog een paar centimeter groot is.
Zeker niet. Vaak is de schade beperkt tot de onderdorpel of een onderhoek en volstaat een plaatselijke reparatie of een houten inzetstuk. Pas wanneer de aantasting door de volle dikte loopt, meerdere delen raakt of de verbindingen heeft verzwakt, is vervanging van het kozijndeel of het complete kozijn de logische keuze. Een inspectie ter plaatse geeft daar uitsluitsel over.
